Tarım Sözlüğü

Agroekoloji

Ekolojik ilke ve süreçlerin tarımsal üretim sistemlerine uygulanmasını inceleyen bilim ve uygulama alanı.

Anız

Hasat sonrası tarlada kalan bitki sapı ve kök artıkları.

Arıcılık

Bal arısı kolonilerinin bal, polen, arı sütü gibi ürünler ve bitkilerin tozlaşması amacıyla yetiştirilmesi.

Aşılama

Bir bitkinin sürgün veya gözünün başka bir bitkinin kök veya gövdesi üzerine birleştirilerek tek bir bitki haline getirilmesi.

Ata Tohumu

Kuşaktan kuşağa üreticiler tarafından saklanıp çoğaltılan, ticari ıslah sürecinden geçmemiş geleneksel tohum.

Biyolojik Mücadele

Zararlı organizmaların doğal düşmanları (faydalı böcek, parazitoit, mikroorganizma) kullanılarak kontrol altına alınması.

Budama

Bitkilerin verim, şekil veya sağlığını iyileştirmek amacıyla belirli dal, sürgün veya kısımlarının kesilerek uzaklaştırılması.

Buğday

Serin iklim tahılı; ekmek ve un sanayisinin temel hammaddesi. Ekmeklik ve makarnalık (durum) olmak üzere başlıca iki türü vardır.

Büyükbaş Hayvancılık

Sığır, manda gibi büyük cüsseli hayvanların süt, et ve döl verimi amacıyla yetiştirilmesi.

Çapalama

Bitki sıraları arasındaki toprağın işlenerek yabancı otların temizlenmesi ve toprağın havalandırılması.

ÇKS

Çiftçi Kayıt Sistemi. Tarımsal desteklerden yararlanmak için üreticinin arazi ve üretim bilgilerini kaydettiği resmi sistem.

Damızlık

Üstün verim, sağlık ve genetik özellikleri nedeniyle döl almak amacıyla sürüde tutulan hayvan.

Damla Sulama

Suyun basınçlı borular ve damlatıcılar yoluyla doğrudan bitki kök bölgesine, damla damla verilmesi.

Destekleme

Üretimi ve üretici gelirini korumak amacıyla verilen devlet ödemeleri; mazot, gübre, sertifikalı tohum ve alan bazlı destekler örnektir.

Destekleme Ödemeleri

Kamu tarafından üreticilere, belirli üretim veya girdi kullanımını teşvik etmek amacıyla doğrudan yapılan mali ödemeler.

Dolu

Atmosferde oluşan buz tanelerinin yere düşerek bitki, meyve ve yapılara fiziksel zarar vermesi.

Drenaj

Toprakta biriken fazla suyun bitki kök bölgesinden uzaklaştırılması işlemi.

Ekim Nöbeti

Aynı tarlada farklı bitki türlerinin belirli bir sıra ve süreyle art arda yetiştirilmesi.

Entegre Mücadele

Zararlı, hastalık ve yabancı otlarla mücadelede kültürel, biyolojik ve kimyasal yöntemlerin birlikte, dengeli biçimde kullanılması.

Erozyon

Toprağın rüzgâr, su veya yanlış tarımsal uygulamalar nedeniyle aşınıp taşınması.

Fide

Tohumdan belirli bir gelişme aşamasına getirilip tarlaya veya seraya şaşırtılmaya hazır hale gelen genç bitki.

Fide Yetiştirme

Tohumun kontrollü ortamlarda çimlendirilip tarlaya dikime hazır fide haline getirilmesi süreci.

GDO

Genetiği Değiştirilmiş Organizma. Geni biyoteknolojik yöntemlerle değiştirilmiş canlı; Türkiye’de gıda amaçlı üretimi yasaktır.

Gıda Güvenilirliği

Gıdanın tüketildiğinde insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde üretilmesi, işlenmesi ve tüketiciye ulaştırılması.

Gıda Güvenliği

Bir toplumun her zaman yeterli, güvenli ve besleyici gıdaya fiziksel ve ekonomik olarak erişebilmesi durumu.

Gübre

Bitki besin maddelerini toprağa kazandıran organik veya kimyasal (mineral) madde. Azot, fosfor ve potasyum başlıca bitki besin elementleridir.

Hassas Tarım

Sensör, konum belirleme ve veri analizi teknolojileriyle tarla içi girdi uygulamalarının ihtiyaca göre değişken oranda yapılması.

Havza Bazlı Destekleme Modeli

Tarımsal desteklerin ülke geneli yerine, her havzanın kendi ekolojik ve üretim özelliklerine göre farklılaştırılarak verilmesi yaklaşımı.

Hibe

Geri ödemesiz devlet veya kurum desteği. Kırsal kalkınma ve tarımsal yatırımlarda üreticiye karşılıksız sağlanan mali destektir.

Hibrit Tohum

Genetik olarak farklı iki ebeveyn hattının çaprazlanmasıyla elde edilen, ilk kuşakta yüksek verim gösteren tohum.

Hidroponik

Bitkilerin topraksız, besin çözeltisi içinde yetiştirilmesi tekniği.

Humus

Bitki ve hayvan artıklarının mikroorganizmalarca parçalanması sonucu oluşan, toprağın verimliliğini belirleyen koyu renkli organik madde.

İklim Değişikliğinin Tarıma Etkisi

Küresel sıcaklık artışı ve değişen yağış rejiminin tarımsal üretim, verim ve risk yapısı üzerindeki uzun vadeli etkileri.

İyi Tarım Uygulamaları

Tarımsal üretimde çevre, insan sağlığı ve hayvan refahını gözeten, izlenebilir ve belgelendirilebilir üretim standardı.

Kompost

Organik atıkların kontrollü biyolojik parçalanma yoluyla toprak düzenleyici bir gübreye dönüştürülmesi.

Kooperatifçilik

Üreticilerin ortak ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gönüllü olarak bir araya gelerek kurdukları ortaklık modeli.

Küçükbaş Hayvancılık

Koyun ve keçi gibi küçük cüsseli hayvanların süt, et ve yapağı/kıl üretimi amacıyla yetiştirilmesi.

Kümes Hayvancılığı

Tavuk, hindi, ördek gibi kanatlı hayvanların et ve yumurta üretimi amacıyla yetiştirilmesi.

Kuraklık

Belirli bir bölgede uzun süre yağışın normalin önemli ölçüde altında kalması sonucu oluşan su kıtlığı durumu.

Lisanslı Depoculuk

Tarım ürünlerinin standartlara uygun, yetkilendirilmiş depolarda saklanıp bu depolama karşılığında ürün senedi düzenlenmesi sistemi.

Malçlama

Toprağın organik veya yapay malzemeyle örtülerek nem, sıcaklık ve yabancı ot gelişiminin kontrol edilmesi.

Mera

Hayvanların otlatılması için ayrılmış, çoğunlukla kamu mülkiyetinde bulunan doğal veya ıslah edilmiş otlak alanı.

Münavebe

Ürün rotasyonu; aynı tarlada birbirini izleyen yıllarda farklı bitkilerin yetiştirilmesi. Toprak verimliliğini korur, hastalık baskısını azaltır.

Nadas

Toprağın bir üretim dönemi boyunca ekilmeden dinlendirilmesi. Kurak bölgelerde toprak nemini biriktirmek için uygulanır.

Organik Tarım

Sentetik gübre ve pestisit kullanmadan, sertifikasyon kurallarına göre yapılan üretim biçimi.

Permakültür

Doğal ekosistemlerin işleyişini örnek alarak tasarlanan, kendi kendini sürdürebilen tarım ve yerleşim sistemi yaklaşımı.

Rekolte

Bir üretim döneminde belirli bir üründen elde edilen toplam ürün miktarı; hasat sonucu.

Rekolte Tahmini

Hasat öncesinde veya hasat döneminde, bir ürünün o yıl üretilecek toplam miktarının çeşitli yöntemlerle öngörülmesi.

Salma Sulama

Suyun tarla yüzeyine doğrudan bırakılarak yerçekimiyle yayıldığı geleneksel sulama yöntemi.

Sera

İçindeki sıcaklık, nem ve ışık koşulları kontrol edilerek bitki yetiştirilen, genellikle cam veya plastik örtülü yapı.

Sertifikalı Tohum

Çeşit saflığı, çimlenme ve sağlık yönünden kontrol edilip belgelendirilmiş tohum. Verim ve kaliteyi güvence altına alır.

Silaj

Yeşil yem bitkilerinin havasız ortamda fermente edilerek saklanması. Kışın hayvan beslemede kullanılan besleyici kaba yemdir.

Suni Tohumlama

Damızlık erkek hayvandan alınan spermanın, doğal aşım olmadan dişi hayvana yapay yollarla aktarılması.

Süt Verimi

Bir hayvandan belirli bir laktasyon döneminde veya günlük olarak elde edilen süt miktarı.

Taban Suyu

Toprak altında, doygunluk seviyesinin üzerinde biriken ve yer altı su tablasını oluşturan su kütlesi.

Tarımsal Yayım

Bilimsel araştırma sonuçlarının ve güncel tarım tekniklerinin üreticiye ulaştırılmasını sağlayan danışmanlık ve bilgi aktarım faaliyeti.

TARSİM

Tarım sigortaları havuzu aracılığıyla üreticilerin doğal afet ve iklim risklerine karşı sigortalanmasını sağlayan sistem.

TMO

Toprak Mahsulleri Ofisi. Hububat başta olmak üzere tarım ürünlerinde alım, stok ve fiyat istikrarı sağlayan kamu kuruluşu.

Toprak Analizi

Toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerinin laboratuvarda belirlenerek gübreleme ve yetiştirme kararlarına temel oluşturulması.

TÜRİB

Türkiye Ürün İhtisas Borsası. Elektronik ürün senedi (ELÜS) üzerinden tarım ürünlerinin şeffaf biçimde alınıp satıldığı borsa.

Tuzlanma

Tarım topraklarında çözünebilir tuzların birikerek bitki gelişimini olumsuz etkilemesi.

Verim

Birim alandan (dekar/hektar) veya birim hayvandan belirli bir dönemde elde edilen ürün miktarı; üretkenlik ölçüsü.

Vertikal Tarım

Bitkilerin dikey olarak istiflenmiş katmanlarda, kapalı ve kontrollü ortamlarda yetiştirilmesi.

Yağmurlama Sulama

Suyun basınçlı sistemle havaya püskürtülüp yağmur gibi tarla yüzeyine dağıtıldığı sulama yöntemi.

Yem Bitkileri

Hayvan beslenmesinde kaba yem kaynağı olarak yetiştirilen bitki türleri.

Yerel Çeşit

Bir bölgede uzun süre yetiştirilerek o bölgenin iklim ve toprak koşullarına uyum sağlamış, ıslah edilmemiş bitki çeşidi.

Ziraat Odası

Çiftçilerin mesleki temsil, kayıt ve hizmet ihtiyaçlarını karşılayan, üyeliği yasayla düzenlenen meslek kuruluşu.

Zirai Don

Bitki dokularının donma sıcaklığına düşerek zarar görmesiyle oluşan tarımsal don olayı.