Humus

Humus, bitki köklerinin, yaprak dökümünün, hayvan dışkısının ve diğer organik artıkların toprak içindeki mikroorganizmalar (bakteri, mantar) tarafından parçalanması (ayrışması) sonucunda oluşan, koyu kahverengi-siyah renkli, kararlı organik madde birikimidir. Toprağın en verimli üst katmanına rengini veren ve toprak kalitesinin temel göstergelerinden biri kabul edilen bileşendir.

Humus, toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini doğrudan iyileştirir. Toprağın su tutma kapasitesini artırır, kum topraklarda tanecikleri bir arada tutarak yapıyı iyileştirir, kil topraklarda ise gevşeterek havalanmayı kolaylaştırır. Ayrıca bitki besin maddelerini (azot, fosfor, potasyum ve mikro elementler) yavaş yavaş açığa çıkararak bitkiye sunar ve toprağın besin tutma kapasitesini yükseltir.

Humus miktarı; iklim, bitki örtüsü, toprak işleme yoğunluğu ve organik madde girdisine (anız, ahır gübresi, kompost) bağlı olarak değişir. Yoğun ve derin sürüm, monokültür üretim ve organik madde ilavesinin ihmal edilmesi, zamanla toprağın humus içeriğinin azalmasına ve verim potansiyelinin düşmesine yol açar.

Toprak humus içeriğini korumak ve artırmak amacıyla anız bırakma, ekim nöbeti, çiftlik gübresi ve kompost uygulaması, örtü bitkisi yetiştirme gibi yöntemler kullanılır. Humus bakımından zengin topraklar, daha az kimyasal gübre ile daha yüksek ve istikrarlı verim sağlama potansiyeline sahiptir; bu nedenle humus, sürdürülebilir toprak yönetiminin merkezi göstergelerinden biridir.