Amerika, Türkiye tavuk sektörünü mercek altına aldı

Amerika Tarım Bakanlığı(USDA), Türkiye’nin tavuk sektörünü mercek altına aldı. “Türkiye Kümes Hayvanları ve Ürünleri” başlığı ile yayınladığı raporda 2026 takvim yılında tavuk eti üretiminin yüzde 8 artarak 2,9 milyon tona ulaşacağı tahmini yapıldı. Raporda, bu öngörülen artışın, yıllık yaklaşık yüzde 8-10’luk tarihsel büyüme oranlarıyla uyumlu olduğu belirtilerek: “ Bu tahmin ayrıca, hükümetin tavuk ihracatına herhangi bir sınırlama getirmemesi ve Türk tavuk ürünlerine yönelik istikrarlı bir iç ve dış talebin olması varsayımına dayanmaktadır.” denildi.

Türkiye’nin 2024 yılında 2,5 milyon ton olan tavuk eti üretiminin yüksek ihracat talebi beklentileri nedeniyle 2025 yılında yüzde 9 artışla 2,7 milyon tona ulaştığına dikkat çekilerek şu değerlendirmeye yer verildi: “Etlik piliç sektörü, özellikle yem olmak üzere yüksek girdi maliyetleri ve düşük kârlılıkla mücadele etmeye devam ediyor. Ancak mısır ve soya fiyatları geçen yıldan bu yana düşüş eğiliminde ve bu durum, yem maliyeti baskısı olmadan üretimi artırmaya yardımcı oluyor. Yetkililer, enflasyon maliyetlerini kümes hayvanı eti fiyatlarına yansıtmaktan kaçındıklarını ve sektörün hâlâ işgücü sorunlarıyla boğuştuğunu bildiriyor.”

Kuş gribi endişesi

Üç ana göç yolu üzerinde bulunması nedeniyle Yüksek Patojenik Kuş Gribi (HPAI) hastalığının, Türk kümes hayvancılığı sektörü için önemli bir endişe kaynağı olduğu belirtilen raporda: “Ciddi önlemler ve müdahale stratejileri gerekmektedir.2024 yılı sonlarında 3,5 milyondan fazla yumurta tavuğu HPAI(kuş gribi) nedeniyle itlaf edilmiş olup, sektör sürülerini yeniden çoğaltmaya çalışmaktadır.” denildi.

Tavukçuluk sektörünün oldukça entegre bir yapıda olmasına rağmen, soya, mısır ve balık unu gibi ithal yem hammaddelerine bağımlı olduğu bilgisine yer verilen raporda sektörün, rekabet gücünü artırmak için bu ithalat bağımlılığını azaltmaya çalıştığı ifade edildi.

Tavuk eti ihracatını desteklemek için hükümetin, kümes hayvanı şirketlerinin belirli yem bileşenlerini sıfır gümrük vergisiyle ithal etmelerine olanak tanıyan Dahilde İşleme Rejimi(DİR)’ni uyguladığına dikkat çekilen raporda: ”Bu yem hammaddelerinin yalnızca ihraç edilecek tavuk eti üretiminde kullanılmasına izin verilmektedir. Dahilde İşleme Rejiminin varlığı, ülkenin ithal yem hammaddelerine olan bağımlılığını azaltma teşvikini zayıflatmaktadır.” bilgisine yer verildi.

Sığır etinin pahalı olması tavuk eti tüketimini artırıyor

Amerika Tarım Bakanlığı’nın “Türkiye Kümes Hayvanları ve Ürünleri” raporuna göre, 2026 yılında tavuk eti tüketiminin yüzde 7 artarak 2 milyon 455 bin tona ulaşması bekleniyor. Raporda daha sonra şu bilgilere yer veriliyor: “ Bu projeksiyon, tüketicilerin tavuk tüketimini artıracağını ve yüksek sığır eti fiyatları nedeniyle tavuk etinin en önemli protein kaynağı olmaya devam edeceğini varsayıyor. Sektör temsilcileri, kümes hayvanı eti fiyatlarının 2025 yılında yüzde 5-10 artacağını, ancak fiyat artışının enflasyon seviyelerinin altında kalacağını öngörüyor.

Tavuk etinin uygun fiyatlı olması nedeniyle 2025 yılında tüketimin yüzde 9 artarak 2 milyon 300 bin tona ulaşması bekleniyor. Kişi başına tavuk eti tüketiminin 2025 yılında 25 kilogramı aşması bekleniyor. 2024 yılında tavuk eti tüketimi 2 milyon 100 bin tondu.

Fiyat artınca tüketim azaldı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2025 yılında kuzu eti fiyat endeksi 2021 yılına göre yüzde 660,6, sığır eti fiyat endeksi yüzde 616,7 ve genel et fiyat endeksi yüzde 487,9 arttı.

Düşük gelir grupları, Türkiye’nin yüksek enflasyonundan en çok etkilenen kesim olup, et tüketimi önemli ölçüde azalmıştır. Kişi başına düşen sığır eti tüketimi 2021 yılında 22,89 kilo iken, 2024 yılında 16,6 kiloya gerilemiştir. Tavuk ve balık tüketimi ise artmıştır. 2024 yılında kişi başına düşen tavuk eti tüketimi 24,1 kilo olmuştur.

2024 yılının Mayıs ayında, hızla artan tavuk perakende fiyatlarını dengelemek amacıyla Ticaret Bakanlığı, tavuk eti ihracatına kota koymuştur. Kota yürürlüğe girdiğinden beri, tavuk perakende fiyatı 100 TL/kg (2 $/kg) seviyesinde sabitlenmiştir. Kotaya rağmen, ülkede devam eden enflasyonist baskılar göz önüne alındığında bu fiyatın düşmesi beklenmiyor. Haziran 2025 itibarıyla tavuk eti 120 TL/kg’a (3 $) yükseldi.”

Gençler tavuk tüketiyor

Amerika Tarım Bakanlığı’nın raporuna göre, Türkiye’de fast food restoranları ve toplu yemek şirketleri, uygun maliyeti nedeniyle tavuk etini tercih ediyor. Tavuk döner, tavuk burger ve tavuk nugget gibi ürünler, özellikle gençler arasında yaygın olarak tüketiliyor.

Türkiye’de üretilen tavuğun yaklaşık yüzde 60’ı bütün olarak tüketilirken, kalan yüzde 40’ı but, göğüs ve kanat gibi parça et olarak tüketilmektedir.

Türkiye, tavuk etinde aktarım merkezi oldu

İhracat rakamlarının, yeni bir metodolojiyi yansıtacak şekilde 2021 yılından itibaren güncellendiğine dikkat çekilen raporda: “Türkiye, iç tüketim için tavuk eti ithal etmemektedir; ancak merkezi konumu nedeniyle Orta Doğu ülkelerine giden ürünler için önemli bir aktarma merkezi konumundadır. Türkiye üzerinden aktarılan ABD tavuklarının çoğu Irak’a (%80) ve Suriye’ye (%20) gitmektedir. Türkiye istatistiklerine göre, 2024 yılında 10,4 milyon dolar değerinde 9 bin 79 ton ABD tavuğu Türkiye üzerinden nakledildi. Ancak Temmuz 2025 itibarıyla ABD nakilleri, ihracatçılara aşırı yük getiren, daha önce duyurulmamış Türkiye transit düzenlemeleri nedeniyle neredeyse tamamen durmuş durumda.

Türkiye, korumacı nedenlerle tavuk ithalatını engellemek için yüksek gümrük vergileri uygulamaktadır. İthal tavuk etine uygulanan gümrük vergisi yüzde 65, işlenmiş tavuk ürünlerine uygulanan gümrük vergisi ise yüzde 121,5’tir. Bu yüksek vergiler, yerli sanayiyi dış rekabetten korumaktadır.” bilgisi yer alıyor.

2026 ihracatı 445 bin ton olacak

Raporda ihracata ilişkin olarak ise şu değerlendirmeye yer veriliyor: “ 2026 yılında tavuk eti ihracatının, Türk tavuk ürünlerine yönelik istikrarlı iç ve dış talep ve hükümetin tavuk ihracatına herhangi bir sınırlama getirmemesi durumunda yüzde 6 artarak 445 bin tona ulaşması bekleniyor.

2025 yılı için tavuk eti ihracat tahmini, hükümetin herhangi bir sınırlama getirmediği normal ihracat büyüme oranıyla uyumlu olarak, 2024 yılına göre yüzde 5 daha yüksek olan 420 bin tondur. Türk tavuk eti ihracatçıları, 2025 yılında 1,5 milyar dolarlık ihracat değerine ulaşmayı öngörüyor.

İhracat kısıtlaması sektörde krize neden oldu

2024 yılında tavuk eti ihracatı, hükümetin Mayıs 2024’te tavuk ayağı ve mekanik olarak kemiksizleştirilmiş et (MDM) hariç olmak üzere, hızla artan tavuk eti perakende fiyatlarını dengelemek için uyguladığı ihracat kısıtlamaları nedeniyle 2023 yılına göre yüzde 17 daha düşük olan 399 bin 581 tona (649 milyon dolar) düştü. Aylık kota başlangıçta Mayıs-Temmuz ayları arasında 10 bin ton olarak belirlenmişti. Ancak, sektör-hükümet görüşmelerinin ardından hükümet, kümes hayvancılığı sektörünün perakende fiyatlarını istikrarlı tutması halinde Ağustos ayından itibaren aylık kotayı 22 bin 500 tona çıkarmayı kabul etti. Yerel kümes hayvancılığı sektörü, başlangıçta ihracattaki bu sınırlamanın, en büyük ihracat pazarları olan Irak’ta pazar paylarını kaybetmelerine yol açacağından endişe duyuyordu.

Kuş gribi salgınları ve ekonomik krizler, normalde istikrarlı olan kümes hayvanı eti ihracatının dengesini bozdu. Ayrıca, Ticaret Bakanlığı’nın 1 Mayıs – 31 Aralık 2024 tarihleri ??arasında uyguladığı “Tavuk Eti İhracat Kısıtlaması” kararının yarattığı stres, sektörde beklenmedik bir krize yol açtı. Kısıtlama nedeniyle 2024 yılında tavuk ve hindi eti ihracatında yaşanan düşüşe (-%29) rağmen, tavuk ayağı ihracatı yüzde 39, ihracat kısıtlamasına tabi olmayan ileri işlenmiş ürünler ise yüzde 23 arttı.

Türkiye, 2024 öncesinde her yıl 90’dan fazla ülkeye ihracat yaparken, ihracat kısıtlamasının ardından bu sayı yaklaşık 75’e düştü. Geçen yıl, toplam ihracatın (tavuk ayağı hariç) miktar olarak yüzde 70’i, değer olarak ise yüzde 58’i Irak’a gönderildi. Türkiye, Irak’ın ardından Venezuela, Özbekistan, Suriye, Moritanya, Birleşik Arap Emirlikleri, Belarus, Katar, Gürcistan ve Kuveyt’e de tavuk eti gönderdi.”