Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA), pamuk üretimini desteklemek, tekstil sanayisini canlandırmak ve ihracatını artırmak için pamukta yeni bir stratejik plan açıkladı. Bu plan, Türkiye’yi de doğrudan ilgilendiriyor. Çünkü, Türkiye, Amerika’nın en büyük 3 pamuk pazarı konumunda.
Türkiye, pamuk üretiminden hızla uzaklaşıyor. Üreticiye yeterli destek verilmediği için üretim azalırken, ithalat artıyor. Artan maliyetler nedeniyle pamuğu işleyecek tekstilciler başka ülkelere kaçıyor. Pamuk üretimindeki düşüş konusunda önlem alınmadığı için Türkiye daha çok dışa bağımlı hale geliyor. Türkiye’nin en çok pamuk ithal ettiği iki ülkeden birisi Amerika, diğeri ise Brezilya.
“Büyük Amerikan Pamuk Planı”
ABD Tarım Bakanı Brooke L. Rollins tarafından açıklanan “Büyük Amerikan Pamuk Planı” ile; artan girdi maliyetleri karşısında pamuk çiftçisini korumak, küresel pamuk pazarında azalan payını tekrar artırmak, yerli tekstil üretimini yeniden canlandırmak ve Amerikan pamuğundan yapılan ürünlere olan talebi artırmayı hedefliyor. Plan, üretimden vergi muafiyetlerine, iç tüketim teşviklerinden uluslararası ticaret anlaşmalarına kadar geniş kapsamlı yapısal düzenlemeleri kapsıyor.
Amerikan pamuğu için yeni yol haritası
Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanı Brooke L. Rollins, Büyük Amerikan Pamuk Planı’nın amacının Amerikan pamuğunu yeniden ön plana çıkarmak olduğunu belirterek planın hedeflerini şöyle sıraladı:
“ – Sentetik, plastik bazlı malzemelere karşı doğal Amerikan yetiştirme liflerini teşvik etmek
– Yerli pamuk imalatını ve tekstil üretimini genişletmek
– ABD pamuk üreticileri için ihracat fırsatlarını artırmak
– Pamuk fabrikaları ve işleyiciler için desteği güçlendirmek
– Pamuk yetiştiricilerini piyasa dalgalanmalarından ve olumsuz risklerden korumak
– Tesisleri modernize etmek ve üretim kapasitesini genişletmek
– Amerika’nın pamuk çiftçileri için uzun vadeli karlılığı desteklemek
– Bu, işleri, kırsal toplulukları, Amerikan imalatını ve tarımsal geleceğimizi destekleyen bir endüstriyi yeniden inşa etmekle ilgilidir.”
Amerika, pamuk üretiminde dördüncü ihracatta ikinci sırada
Amerika Tarım Bakanlığı’nın internet sayfasında yayınlanan “Büyük Amerikan Pamuk Planı”’na göre, Amerika Birleşik Devletleri(ABD), küresel olarak dünyanın en büyük 4. pamuk üreticisi ve en büyük 2. ihracatçısı konumunda. ABD pamuğu,17 eyalette 12 milyon akre (yaklaşık 4,8 milyon hektar) alanda yetiştiriliyor.
Pamuğun ekonomik katkısı ve yarattığı istihdam ise şöyle ifade ediliyor: “ABD pamuk endüstrisi, yıllık ürün ve hizmetlerde 21 milyar dolardan fazlasını oluşturuyor. ABD pamuk endüstrisi, 125 binden fazla kişiye istihdam sağlıyor. Ulusal Pamuk Konseyi’ne göre, çiftlik (tarla) çıkışındaki 1 dolarlık pamuk değeri, diğer endüstri dallarında 15 dolarlık doğrudan ekonomik faaliyet yaratıyor.”
Brezilya pamuk ihracatında ABD’yi geçti
Dünya pamuk ihracatında bir süreden beri devam eden ABD-Brezilya rekabetinden Brezilya galip çıktı. Brezilya, 2023 yılında dünyanın en büyük pamuk ihracatçısı olarak Amerika Birleşik Devletleri’ni geride bıraktı. Yayınlanan planda, pamuk ihracatının, Başkan Trump’ın ilk yönetimi döneminde hızla yükseldiği ve ardından Başkan Biden döneminde hızla düştüğü bilgisine yer verildi.
Çırçır fabrikaları sayısında yüzde 80, tekstilde yüzde 70 düşüş var
Amerika Tarım Bakanlığı’nın “Büyük Amerikan Pamuk Planı”na göre, hem çırçır işletmeleri hem de tekstil fabrikası sayısında büyük düşüş var. Planda yer alan verilere göre,1980 yılında 2 bin 254 adet olan çırçır işletmesi sayısı yüzde 80’lik azalma ile 2024 yılında 446 adete düştü. ABD’deki tekstil fabrikası sayısı ise 2002 yılında 3 bin 919 adet iken, 2022’de yüzde 70 gerileyerek 1146 adete geriledi.
Pamukta yaşanan sorunlar
“Büyük Amerikan Pamuk Planı”na göre, pamukta yaşanan sorunlar özetle şöyle: “Amerika’nın pamuk üreticileri, artan girdi maliyetleri ve sentetik malzeme kullanımındaki artışın ezici kombinasyonuyla karşı karşıya kalmaya devam ediyor. Üreticiler aynı zamanda, adil olmayan ticaret uygulamaları nedeniyle liflerini(pamuğunu) daha düşük fiyatlara satabilen yabancı rakipler tarafından da sıkıştırılıyor.”
Plan ile sağlanan destekler ve vergi düzenlemeleri
Plan’a göre, Amerikan pamuk üreticileri, “Çalışan Aileler Vergi Kesintileri Yasası”nın bir sonucu olarak önemli bir rahatlama yaşayacak.
Plan ile çiftçilere miras vergisi muafiyeti, tarım arazisi satışlarında vergi ertelemesi, çiftlik alımlarında anında vergi indirimi, ekipman alım sınırının artırılması, tarımsal destek programlarının genişletilmesi gibi önemli avantajlar ve destekler sağlanacak.
ABD’nin pamuk planı neler getiriyor?
Pamuk Planı’nı açıklayan ABD Tarım Bakanı Brooke L. Rollins, pamuğun 1607 yılından beri, kırsal Amerika’nın inşasına ve sürdürülebilirliğine katkıda bulunduğunu belirterek şunları söyledi: “ Çiftçilerimiz dünyanın en kaliteli pamuklarını yetiştiriyor, ancak son birkaç yıldır Amerika’nın pamuk üreticileri artan maliyetler, haksız yabancı rekabet ve ucuz sentetik ürünlerin baskısına maruz kaldı. 2023 yılında, dünyanın en büyük pamuk ihracatçısı olma statümüzü Brezilya’ya kaptırdık. Trump Yönetimi, Büyük Amerikan Pamuk Planı ile Amerikan pamuğunun bir kez daha tercih edilen elyaf olmasını sağlamaya kararlıdır; bu, pamuk üreticileri için karlılığı yeniden sağlamayı, kırsal ekonomileri güçlendirmeyi, yerli tekstil üretimini yeniden inşa etmeyi ve Amerikan pamuğunu ailelerin her gün kullandığı ürünlere geri getirmeyi amaçlayan cesur bir çabadır. Pamuk gibi doğal elyafları desteklemek, Amerikalıların günlük ürünlerdeki mikroplastikler ve sentetik malzemeler konusunda giderek daha fazla endişe duyduğu bir dönemde, Amerika’yı Yeniden Sağlıklı Hale Getirme gündemiyle de uyumludur. Pamuk doğal, nefes alabilir, biyolojik olarak parçalanabilir ve gururla Amerikalı çiftçiler tarafından yetiştirilmektedir; toprağımıza, suyumuza ve vücutlarımıza mikroplastik salabilen petrol bazlı plastiklerden üretilmemektedir.”
“Plastik Değil Bitki” girişimine destek
Amerika’nın pamuk planı, pamuk üreticilerinin artan girdi maliyetleri, ticaret çarpıklıkları ve sentetik malzemelerden gelen artan rekabet nedeniyle beşinci yıl üst üste negatif gelir elde etmesiyle aynı zamana denk geliyor. Planın bir parçası olarak, USDA, tüketicileri sentetik plastik bazlı alternatifler yerine sağlıklı doğal Amerikan pamuk liflerinden yapılmış ürünler satın almaya teşvik etmek için “Plastik Değil Bitki”(Plant Not Plastic) girişimini destekliyor.
Türkiye, Amerika’nın tersini yapıyor; üretim yerine ithalatı destekliyor
Amerika’da pamuk çiftçilerinin ve tekstil sanayinin yaşadığı sorunların çok daha fazlasını Türkiye’deki çiftçiler, çırçır işletmeleri ve tekstil sanayicileri yaşıyor. Bu sorunlara çözüm üretmek ve yerli pamuk kullanımını artırmak yerine ithalat tercih ediliyor. Türkiye’deki pamuk çiftçileri son 4 yıldır artan maliyetlere rağmen pamuğu maliyetin altında satmak zorunda kalıyor. Bu nedenle üretimden uzaklaşıyor.
Üretimdeki düşüş yüzde 32,5 olacak
Türkiye İstatistik Kurumu(TÜİK)’nun verilerine göre pamuk üretimi son 5 yılda dramatik bir şekilde düşüyor. Kütlü pamuk üretimi 2022 yılında 2 milyon 750 bin ton olarak gerçekleşirken 2023’te 2 milyon 100 bin tona geriledi. 2024 yılında 2 milyon 243 bin ton olan üretim 2025 yılında 1 milyon 935 bin tona düştü. TÜİK’in 2026 yılı ilk tahminine göre kütlü pamuk üretiminde geçen yıla göre yüzde 32,5 düşüşle 1 milyon 306 bin tona gerileyecek.
Amerika ile Brezilya Türkiye’ye pamuk satmak için yarışıyor
Artan maliyetler karşısında çiftçilerin fark ödemesi(prim desteği) talepleri bugüne kadar hükümet tarafından dikkate alınmadı. Üreticinin zararına üretim yapmasını önlemek için somut hiçbir adım atılmadı. Türkiye, Amerika’nın en büyük 3.pamuk pazarı konumunda. Yıllık pamuk ithalatı 1 milyon tonun üzerinde olan Türkiye, 2024-2025 sezonu verilerine göre bu ithalatın yüzde 34’ünü Brezilya’dan, yüzde 33’ünü Amerika’dan gerçekleştiriyor. İthalatta diğer ülkelerin payı ise yüzde 11 ile Azerbaycan, yüzde 10 ile Yunanistan, yüzde 3 Suriye ve yine yüzde 3 ile Avustralya oldu.
Özetle, Amerika Birleşik Devletleri, pamukta, tekstilde yaşanan sorunlara çözüm bulmak, Amerikan pamuğunu öne çıkarmak üzere hazırladığı Büyük Amerika Pamuk Planı’ndan alınacak çok ders var. Türkiye’nin de benzer bir planı mutlaka uygulaması gerekiyor.
