Amerika Tarım Bakanlığı(USDA) tarafından 27 Ağustos 2026 tarihinde yayınlanan “Türkiye: Sert Çekirdekli Meyveler Yıllık Raporu” nda Türkiye’nin kiraz, vişne, şeftali ve nektarin üretiminde çok önemli artışlar sağladığını ancak ihracatta rekabet etmekte zorlandığına dikkat çekti.
Türkiye’nin sert çekirdekli meyveleriyle ilgili olarak Amerika Tarım Bakanlığı(USDA) önemli bir rapor yayınladı. Raporda 2025/2026 pazarlama yılında ülke genelindeki meyve bahçelerini harap eden şiddetli don, kuraklık ve dolu felaketinin ardından, Türkiye’nin sert çekirdekli meyve sektörünün 2026/27 pazarlama yılında rekor bir toparlanma göstermeye hazırlandığı belirtildi.
Üretimde rekor artış olsa da ihracatta zorlanıyor
“Türkiye: Sert Çekirdekli Meyveler Yıllık Raporu” nun sunuşunda şöyle deniliyor: “Kiraz üretiminin yaklaşık yüzde 250 artarak 1 milyon tona ulaşması, şeftali ve nektarin üretiminin ise neredeyse iki katına çıkarak 1,2 milyon tona çıkması bekleniyor. Bu artış, devam eden enflasyon ve lira değer kaybına rağmen tüketici fiyatlarını yaklaşık yüzde 50 düşürerek iç tüketimi önemli ölçüde artırdı. Bununla birlikte, yüksek girdi maliyetleri ve düşük değerli lira nedeniyle Türk üreticiler, geçen yılki düşük seviyelerden toparlanan taze kiraz ve şeftali/nektarin ihracatına rağmen, İspanya, İtalya, İran ve diğer rakiplerle rekabet etmekte zorlanıyor.”
Türkiye’de 100’den fazla kiraz çeşidi var
Türkiye’de 100’den fazla kiraz çeşidi olduğuna dikkat çekilen raporda: “En popüler çeşit, yerel olarak ‘0900 Ziraat’ olarak bilinen Napolyon çeşididir. Büyük, sulu, kalp şeklinde bir kiraz olup diğer çeşitlere göre daha uzun raf ömrüne sahiptir ve bu da onu yurt içi ve yurt dışı uzun mesafeli sevkiyatlar için ideal bir kiraz yapmaktadır. Son 10 yılda, Türk bilim insanları daha yüksek verimli ve daha kaliteli Napolyon kirazları geliştirmiş ve yetiştiriciler eski çeşidi kademeli olarak daha yeni, geliştirilmiş versiyonlarla değiştirmiştir. Napolyon kirazına ek olarak, yetiştiriciler Early Burlat, Van, Bing, Vista, Noir De Guben, Noble, Lamber, Sweetheart, Celeste, Early Lory, Kordia, Regina ve Stella gibi diğer yüksek verimli kiraz çeşitleriyle de denemeler yapmaya başlamıştır.” bilgisine yer verildi.
Kiraz üretimi yüzde 250 arttı
Raporda, 2026/2027 için toplam kiraz üretiminin 1 milyon ton olarak tahmin edildiği ve geçen yılki 288 bin tonluk üretime göre yaklaşık yüzde 250 artış olduğu belirtilerek özetle şöyle deniliyor: “Bu, tüm zamanların en yüksek rekorudur. 2025/2026 sezonunda aşırı hava koşulları yaşandı; kuraklık, zirai don, aşırı yağış ve dolu üretimi ciddi şekilde olumsuz etkiledi. Mart ve Nisan 2025’te şiddetli don meydana geldi. Don, 36 ili etkiledi ve sert çekirdekli meyve üretiminde önemli kayıplara yol açtı. Geçen yılki don, doğal bir afet ve ülkenin son 30 yılda yaşadığı en şiddetli don olarak nitelendirildi. Geçen yılki çok kötü verimin ardından, bu yılki üretimin elverişli hava ve toprak koşulları nedeniyle son 5 yılın en yüksek seviyesinde olması bekleniyor. 2026/2027 pazarlama yılı için toplam kiraz üretimi 750 bin ton ve vişne üretimi 250 bin ton tahmin ediliyor. Bu tahmin, üreticilerle yapılan görüşmelere dayanmaktadır ve TÜİK(Türkiye İstatistik Kurumu)’in toplam üretim projeksiyonlarıyla da paralellik göstermektedir.”
Yüksek üretim maliyeti karlılığı olumsuz etkiliyor
Türkiye’deki sürekli enflasyonist koşullar nedeniyle, işçilik, enerji ve gübre gibi tarım girdilerindeki fiyatların artmaya devam ettiği belirtilen raporda: “ İşçilik, toplam girdi fiyatlarının en büyük payını oluşturuyor ve günlük 1700-2000 TL (35,60-41,88 dolar) arasında değişiyor. Bu yüksek maliyetler karşısında, özellikle küçük işletmeler olmak üzere bazı üreticiler karlı kalmakta zorlanıyor.” denildi.
Kiraz ihracatında rekabet şansı azalıyor
Geçen yıl üretimdeki düşüş nedeniyle fiyatların yükseldiği bu yıl üretim artışına bağlı olarak kiraz ve vişne fiyatının yarı yarıya düştüğü belirtilen raporda ihracatla ilgili olarak şu değerlendirmeye yer veriliyor: “Üretimdeki önemli artışa paralel olarak, 2026/2027 pazarlama yılı için taze kiraz ihracatının 80 bin tona yükseleceği tahmin ediliyor. 2025/2026 pazarlama yılında, aşırı hava koşulları nedeniyle taze kiraz ihracatı 6 bin 344 tona düştü; bu rakam, taze kiraz ihracatı için 10 yıllık ortalama olan 72 bin tonun oldukça altında kaldı.
Türkiye, yıllık ortalama 700 bin ton üretimle dünyanın en büyük taze kiraz üreticilerinden biridir, ancak bu devasa hacmin sadece 60 – 70 bin tonu ihraç edilmektedir. Yüksek girdi maliyetleri, enflasyona göre düşük kalan döviz kuruyla birleşince, Türk üreticilerini uluslararası pazarlarda daha az rekabetçi hale getirdi. Son iki yılda, Türkiye Merkez Bankası’nın dolar kuruna aşağı yönlü baskı uygulayarak enflasyonu istikrara kavuşturma çabaları, Türk kiraz üreticilerinin yurt dışındaki rekabet gücünü daha da aşındırdı. Daha zayıf bir döviz kuruyla, üreticiler ihracat pazarlarında sunulan fiyatlarla üretim maliyetlerini karşılamakta zorlanıyorlar. 2025/26 pazarlama yılında Türkiye’nin kiraz ihracatında ilk üç pazar Almanya, Rusya ve Norveç oldu. Bu arada, kiraz üretiminde Türkiye’nin başlıca rakipleri olan İspanya, İtalya ve İran, geçen yıl Türkiye’nin üretimindeki düşüşten yararlanarak kirazlarını daha rekabetçi fiyatlarla satışa sundular. Bu yıl rakip ülkelerdeki olağanüstü yüksek üretim, küresel taze kiraz pazarında fiyat rekabetini yoğunlaştırdı ve Türk üreticilerinin meyvelerini yurt dışına satmalarını giderek zorlaştırdı.”
Şeftalide üretim alanı artmadan üretim arttı
Amerika Tarım Bakanlığı’nın “Türkiye: Sert Çekirdekli Meyveler Yıllık Raporu”na göre, şeftali ve nektarin yetiştiricileri, eski çeşitleri kademeli olarak yeni, daha yüksek verimli çeşitlerle değiştiriyor ve en son teknoloji ve yetiştirme tekniklerini kullanan modern, yüksek yoğunluklu bahçelere yatırım yapıyor.
Modern teknolojinin kullanımı ve daha yüksek verimli ağaçlara geçiş, daha yüksek kaliteli meyve üretiminde artışa yol açtı. Şeftali örneğinde, bu değişiklikler son 5 yılda ekim alanında önemli bir artış olmadan üretimi artırdı.
Şeftalinin aksine, nektarin ağaçlarının alanı ve sayısı, hem iç hem de dış pazarlardan gelen talebe uygun olarak genişledi. Son yıllarda, güney kıyı ili Mersin’deki nektarin bahçelerinin sayısı, elverişli yetiştirme koşulları ve ilin, Akdeniz’in önemli bir limanı olan yakındaki Mersin Limanı üzerinden kolayca sevkiyat yapabilme lojistik avantajı nedeniyle hızla arttı.
Şeftali ve nektarinde rekor üretim bekleniyor
Rapora göre 2026/2027 pazarlama yılı için toplam şeftali ve nektarin üretiminin tüm zamanların rekoru olan 1,2 milyon ton olması tahmin ediliyor. Bu, geçen yılki 642 bin 300 tonluk üretimin neredeyse iki katı ve yaklaşık yüzde 87’lik bir artış anlamına geliyor.
2026/2027 pazarlama yılında, şeftali ve nektarin iç tüketiminin 1 milyon ton olarak tahmin edildiği, bu rakamın geçen yılki 555 bin 627 tonluk tüketime göre yüzde 82 daha yüksek olduğu ifade ediliyor.
Raporda tüketime ilişkin şu değerlendirmeye yer veriliyor: “Son yıllarda, tüketicilerin yeni ve taze meyveler tüketmeye ve daha sağlıklı beslenmeye olan ilgisiyle birlikte nektarin tüketimi önemli ölçüde arttı. Şeftali ve nektarinlerin çoğu taze olarak tüketiliyor. Şeftalinin yaklaşık yüzde 15’i meyve suyu üretiminde kullanılıyor. Türk tüketiciler, yüzde 25-99 oranında meyve konsantresi içeren şeftali, kiraz ve kayısı nektarını tercih ediyor. Nektarlar çok popüler olmakla birlikte, %100 meyve sularına doğru artan bir eğilim de var. Şeftaliler ayrıca konserve ürünler, marmelatlar yapımında kullanılıyor ve dondurulmuş olarak satılıyor.”
Fiyat geçen yıla göre yüzde 50 düştü
Raporda, 2026/2027 pazarlama yılında şeftali ve nektarinin çiftçideki fiyatının kilogram başına 15-20 lira (0,21-0,42 dolar/kilogram) arasında değiştiği, şeftalinin perakende fiyatının ise kilogram başına 60-100 lira (1,26-2,09 dolar) arasında, nektarinin ise kilogram başına 70-100 lira (1,47-2,09 dolar/kilogram) arasında değiştiği belirtiliyor. Rapora göre, gıda enflasyonunun yaklaşık yüzde 37 artmasına ve dolar kurunun yaklaşık yüzde 18 yükselmesine rağmen, yüksek üretim hacmi sayesinde hem şeftali hem de nektarin fiyatları geçen yıla göre yaklaşık yüzde 50 düştü.
İhracatın 200 bin ton olması bekleniyor
Amerika Tarım Bakanlığı, 2026/2027 pazarlama yılı için taze şeftali ve nektarin ihracatının, artan üretime paralel olarak 200 bin tona ulaşacağını tahmin ediyor. Rekor üretim hacmi daha yüksek ihracat rakamlarını destekleyebilecekken, Türk üreticiler -diğer sert çekirdekli meyve pazarlarındaki üreticiler gibi- yüksek girdi maliyetleri ve enflasyona ayak uyduramayan döviz kuru nedeniyle kısıtlanmaya devam ediyor ve bu da uluslararası pazarlardaki rekabet güçlerini aşındırıyor.
Çiftçiler, şeftali ve nektarin için üretim maliyetlerinin kilogram başına yaklaşık 18-20 lira olduğunu, bahçedeki fiyatlarının ise kilogram başına sadece 15-20 lira arasında değiştiğini ve bu durumun neredeyse hiç kar marjı bırakmadığını bildiriyor. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB), meyve, sebze ve sanayi sektörlerindekiler de dahil olmak üzere tüm ihracatçılara, döviz gelirlerini Türk Lirasına çevirdiklerinde yüzde 3 oranında Döviz Dönüştürme Desteği sunuyor. Ancak bu destek, Türk Lirasının ABD doları karşısındaki düşük değerinden kaynaklanan ihracatçıların uğradığı kayıpları telafi etmekten çok uzak kalıyor.
İhracatta rakipler de atakta
Raporda, ihracatın artan talebe paralel arttığına dikkat çekilerek şu bilgilere yer veriliyor: ”Son 10 yıldır, aşırı hava koşulları nedeniyle 2025/2026 pazarlama yılı sezonu hariç, Türkiye’nin taze şeftali ve nektarin ihracatı sürekli olarak artış göstermiştir. Sadece son 5 yılda, Türk üreticilerinin artan iç ve dış talebi karşılamak için üretimlerini genişletmesiyle ihracat iki katından fazla artmıştır. 2025/2026 pazarlama yılında Türk şeftali ve nektarinlerinin başlıca pazarları Rusya, Romanya, Ukrayna ve Irak olmuştur.
Türkiye, taze şeftali ve nektarin ihracatında dünyanın en büyük on ülkesi arasında yer almaya devam etmektedir. 2026/2027 pazarlama yılında, İspanya, Yunanistan ve İtalya dahil olmak üzere Türkiye’nin başlıca ticaret rakipleri arasında taze şeftali ve nektarin üretimi keskin bir şekilde artarak Türk ihracatına ek bir engel oluşturmuştur.
Bu zorluğu daha da artıran bir diğer faktör ise, Özbekistan ve Azerbaycan gibi ülkelerin son yıllarda şeftali ve nektarin üretimine yoğun yatırım yaparak Türkiye’nin geleneksel ihracat pazarlarındaki payını giderek artırmalarıdır.”
