Geçen yıl 9 numara üzüm için 120 lira fiyat açıklayan Tariş Üzüm Birliği, 2026 ürünü için kalite farkı gözetmeksizin çekirdeksiz kuru üzüme kilo başına 80 lira avans fiyat açıkladı.
Uzun süredir Toprak Mahsulleri Ofisi’nin fiyat açıklamasını bekleyen Tariş Üzüm Birliği, TMO fiyat açıklamayınca üreticinin 150 lira fiyat beklediği çekirdeksiz kuru üzüme 80 lira avans fiyat açıkladı.
Tariş Üzüm Birliği’nden fiyatla ilgili yapılan açıklama şöyle:
“TARİŞ Üzüm Tarım Satış Kooperatifleri Birliği Yönetim Kurulu, 2026 yılı çekirdeksiz kuru üzüm alım sezonuna ilişkin uygulama esaslarını ve alım takvimini belirledi. Yapılan kurumsal açıklamaya göre Birlik, yeni sezonda kalite ayrımı gözetmeksizin brüt 80 TL/kg ön alım (avans) fiyatı üzerinden alımlara başlama kararı aldı. Piyasa gelişmelerinin yakından izleneceğini belirten Birlik yönetimi, açıklanan avans fiyatıyla üretici ortakların ürünlerinin en iyi şekilde değerlendirilmesini ve kurumun sürdürülebilir yapısının korunmasını hedefliyor.
Rekoltenin yüzde 50’si alınacak
Alım kotaları ve teslimat şartlarının detaylandırıldığı duyuruda, üretici ortakların bağlı bulundukları kooperatiflere bildirdikleri 2026 yılı rekolte miktarının yüzde 50’sine kadar olan kısmının ürün alımı kapsamında değerlendirileceği bildirildi. Ürün vadeli borcu bulunan üretici ortaklar için ise özel bir düzenleme yapıldı. Bu kapsamda, yüzde 50 oranındaki ürün tesliminin mevcut borcu karşılamaması halinde, kooperatife bildirilen rekolte miktarını aşmamak kaydıyla borcu karşılayacak oranda ilave ürün teslimi kabul edilebilecek.
Alımlar 10 Eylül’de başlayacak
Üreticilerin alım sürecini planlayabilmesi amacıyla operasyönel takvim de netleştirildi. Buna göre alım işlemleri için randevu sistemi 7 Eylül 2026 tarihinde açılacak. Bağlı kooperatifler aracılığıyla gerçekleştirilecek fiziki ürün alımlarına ise 10 Eylül 2026 tarihinde resmi olarak başlanacak. Kamuoyuna saygıyla duyurulur.”
Üreticinin beklentisi en az 150 liraydı
Tariş Üzüm Birliği, geçen yıl 19 Ağustos 2025 tarihinde çekirdeksiz kuru üzüm alım fiyatını 9 numara üzüm için kilo başına 120 lira açıklamıştı. Toprak Mahsulleri Ofisi ise 20 Eylül 2025’te fiyatlar düşmesin diye Tariş’in açıkladığı 120 liralık fiyatı alım fiyatı olarak açıkladı. Bu yıl ise Toprak Mahsulleri Ofisi, henüz fiyat açıklamadı.
Üreticilerden Cumhurbaşkanı Erdoğan’a çağrıda bulunmuştu
Geçtiğimiz günlerde Manisa Ziraat Odaları İl Koordinasyon Kurulu düzenlediği toplantıda, geçen yıl kilosu 120 lira olarak açıklanan fiyatın bu yıl üretim maliyetleri, tarımsal girdi fiyatları ve enflasyon dikkate alınarak açıklanmasını istemişti. Manisa Ziraat Odaları İI Koordinasyon Kurulu Başkanı ve Şehzadeler Ziraat Odası Başkanı Hüseyin Altındağ, şunları söylemişti:”Sayın Cumhurbaşkanımızdan, Tarım ve Orman Bakanımızdan, Hazine ve Maliye Bakanımızdan ve TMO’dan beklentimiz, bir an önce kuru üzüm taban fiyatının açıklanmasıdır. Sayın Cumhurbaşkanımızdan geçen yil 120 lira olan üzümün, son bir yıldaki enflasyon ve tarımsal girdi fiyat artış oranına göre fiyat artışı beklemekteyiz.”
Manisa’da 50 bin aile üzüm üretiyor
Türkiye’nin dünyaca ünlü sultaniye çekirdeksiz kuru üzümün yüzde 90’ı Manisa’da 50 bin üretici tarafından üretiliyor. Türkiye kuru üzüm üretiminde ve ihracatında dünyada ilk sırada. ancak son yıllarda artan maliyetler, olumsuz hava şartları hem üreticinin zarar etmesine neden oluyor. Üzüm konusunda Türkiye’nin üretimi ve ihracatı sürdürmesi için üreticinin fark ödemesi, prim ve benzeri destekjerle desteklenmesi gerekiyor.
İklim krizi üzüm üretimini olumsuz etkiliyor
Birkaç yıldan beri kuru üzüm üretimi iklimdeki olaylara bağlı olarak çok değişkenlik gösteriyor. İklim krizinden en çok etkilenen ürünlerden birisi üzüm oldu. Üretimdeki dalgalanma ihracata da yansıyor.
Çekirdeksiz kuru üzüm üretiminde 300 bin tonun üzerine çıkılan yıllar da oldu,160 bin ton seviyelerine düşen yıllar da oldu. 2014-2015 sezonunda Türkiye’nin çekirdeksiz kuru üzüm üretimi 328 bin tona ulaştı. Bugüne kadarki en yüksek üretim oldu. 2025-2026 sezonunda zirai don felaketi nedeniyle üretim 160 bin ton seviyesine düştüğü tahmin edildi. Bu da son yılların en düşük üretim seviyesi oldu.
Dünya birinciliği tehlikede mi?
Üretimde ve ihracatta dünya birinciliği olan Türkiye, son yıllarda üretimdeki dalgalanmalar nedeniyle tahtını kaybetme riskiyle karşı karşıya. Bu günlerde bu risk çok tartışılıyor. Türkiye’nin ihracat pazarlarını kaybettiği ve yakın gelecekte çekirdeksiz kuru üzüm ihracatında ciddi sorunlar yaşanacağı açıkça ifade ediliyor.
Bazı yıllar üretim çok olur fiyat düşer, Türkiye daha çok üzüm ihraç eder ama gelirinde bir artış olmaz. Bazı yıllar ise üretim az olur fiyat yükselir, Türkiye daha az üzüm ihraç eder ama geliri daha yüksek olur. Bu konuda çarpıcı örnekler var.
Örneğin, Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği verilerine göre, 2013-2014 sezonunda Türkiye, 184 bin 946 ton çekirdeksiz kuru üzüm ihracatı yaparak 459 milyon 638 bin dolarlık gelir sağladı. Bir sonraki sezon olan 2014-2015’te 259 bin 415 ton çekirdeksiz kuru üzüm ihracatı gerçekleştirdi. Elde edilen gelir 466 milyon 913 bin dolar oldu. Miktar bazında yüzde 40 artış sağlanırken, değer olarak sadece yüzde 1 artış gerçekleşti.
Üretimdeki dalgalanma ihracata da yansıyor
Aradan 10 yıl geçtikten sonra tam tersi yaşandı. 2024-2025 sezonunda ihracat 153 bin 593 tonla son 25 yılın en düşük seviyesine indi. Gelir olarak 546,5 milyon dolarla tarihin en yüksek seviyesine çıktı.
Çekirdeksiz kuru üzüm ihracatı, 2023-2024 sezonunda miktar olarak 207 bin ton olarak gerçekleşirken 2024-2025 sezonunda 153 bin 593 tona geriledi. Miktar olarak ihracat yüzde 26 oranında düştü. Gelir olarak ise, 2023-2024 sezonunda 489 milyon dolar gelir sağlanırken, 2024-2025 sezonunda yüzde 12 artışla 546,5 milyon dolar elde edildi. Türkiye, önceki sezona göre 53 bin 407 ton daha az çekirdeksiz kuru üzüm ihraç ederek 57,5 milyon dolarak daha fazla gelir elde etti.
Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçılar Birliği, haftalık olarak kuru meyve ihracatındaki verileri yayınlıyor. Oradaki verilere bakıldığında Ocak-Temmuz döneminde çekirdeksiz kuru üzüm ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre miktar olarak yüzde 6 artarken değer olarak yüzde 9 gerilediği görülüyor.
Türkiye, Ocak-Temmuz 2025 döneminde 77 bin 397 ton çekirdeksiz kuru üzüm karşılığında 281 milyon 390 bin dolar gelir elde ederken, 2026’da Ocak-Temmuz 2026 döneminde 81 bin 865 ton çekirdeksiz kuru üzüm ihracatı yaparak 256 milyon 688 bin dolar gelir sağladı. İlk 7 ay karşılaştırıldığında bu kez daha çok üzüm ihraç ederek daha az gelir elde edilmiş olduğu görülüyor.
Orta, uzun vadeli politikaya ihtiyaç var
Dolayısıyla daha az ürünle daha yüksek gelir elde etmek her zaman mümkün olmuyor. Çünkü diğer ülkelerdeki üretim, dünya fiyatları, alıcıların talepleri gibi birçok faktör ihracat verilerini etkiliyor. Sürdürülebilir üretim ve ihracatın, iç piyasada yaşanan sorunlar, tüketici fiyatları gibi konular çok yönlü olarak tartışılması, konuşulması gerekir. Dünya piyasalarındaki duruma, rekabete bakılarak bir yol haritası, orta, uzun vadeli bir politika belirlenmeli.
Fakat, genellikle günübirlik politikalarla hareket ediliyor. Ne yazık ki tartışma genellikle hasat döneminde fiyat odaklı yapılıyor.
Çiftçi, haklı olarak üretim yaparken artan maliyetlerin fiyata yansımasını istiyor. Zarar etmek istemiyor.
İhracatçı, yıllardır büyük zorluklarla elde edilen ihracat pazarının yüksek fiyat nedeniyle kaybedilmesini istemiyor.
Devlet, bütçe kaynaklarını dikkate alarak mümkün olduğunca ürünün piyasada alınıp satılmasını, devlete iş düşmemesini, ihracat gelirinin artmasını istiyor.
Tüketici, uygun fiyata kuru üzüm tüketmek istiyor.
Ulusal bir politikanız yoksa bu isteklerin hepsini yerine getirmek, elbette mümkün olmuyor. Güçlü olan, derdini Ankara’ya daha iyi anlatan avantaj elde ediyor. Fakat bazı yıllar üretici, bazı yıllar ihracatçı memnun olsa da doğru politikalar olmayınca ülke kaybediyor.
Üzümün en büyük alıcısı Birleşik Krallık
Türkiye, çekirdeksiz kuru üzüm ihracatını 80’ni aşkın ülkeye gerçekleştirse de geleneksel olarak Avrupa ülkeleri öne çıkıyor. En büyük alıcı Birleşik Krallık (İngiltere). Hollanda, Almanya, İtalya ve Fransa en çok ihracat yapılan diğer ülkeler.
Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçılar Birliği verilerine göre, ihracatın miktar olarak en az, değer olarak en yüksek olduğu 2024-2025 sezonunda 84 ülkeye çekirdeksiz kuru üzüm ihraç etti. İngiltere 169 milyon 304 bin dolarla ilk sırada yer alırken Hollanda 64,3 milyon dolarla ikinci, İtalya 51 milyon dolarla üçüncü olurken bu ülkeleri, Almanya 48 milyon dolar, Fransa 33 milyon dolarla en çok çekirdeksiz kuru üzüm ihracatı yapılan ülkeler oldu. Çekirdeksiz kuru üzüm ihracatında ilk 10 ülke arasındaki diğer ülkeler ise şunlar; İspanya, Japonya, Avustralya, Kanada ve Belçika.
Bu yılki fiyat krizi devlet desteği ile atlatılabilir
Türkiye, çekirdeksiz kuru üzümü dünyanın en gelişmiş ülkelerine ihraç ediyor. Dünya ihracatında her şeye rağmen ilk sırada yer alıyor. Ancak, her geçen gün bu avantajını kaybetme riski ile karşı karşıya. Üretimden başlanarak sofraya kadar üzümdeki sorunlar masaya yatırılarak çözüm bulunmalı. Bu yıl yaşanan fiyat krizi, artan maliyetler karşısında düşen fiyat üreticiyi üretimin dışına iter. Üretim olmadan ihracattaki başarı olmaz, olamaz. Bu nedenle üreticinin öncelikle para kazanacağı sürdürülebilir bir üretim politikası olmalı. Bunu sağlamak da en başta devletin görevi. Orta ve uzun vadeli ulusal bir politika belirlenmeli ve herkes üzerine düşeni yapmalı. Ama öncelikle bu zor sezonu atlatacak devlet destekleri devreye sokulmalı. Tariş Üzüm Birliği’nin mali olanakları sınırlı. Devlet desteği olmadan bu sezonu atlatmak mümkün görünmüyor. Gerekli önlemler alınmaz ve doğru politikalar uygulanmazsa yarın çok geç olabilir.
