Tarıma 2026’da 167 milyar lira destek

Resmi Gazete’nin 30 ekim 2025 tarihli sayısında yayımlanarak yürürlüğe giren 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’na göre 2026 yılı bütçesinden tarıma 167 milyar 634 milyon lira destek ödenmesi öngörülüyor. Bu destek bütçesinin yüzde 54,2’sini bitkisel üretim destekleri, yüzde 21,8’ini hayvancılık destekleri oluşturuyor.

Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının hazırladığı 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı 30 Ekim 2025 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlandı. Tarım, gıda, ormancılık konusunda hem mevcut durum değerlendirilirken 2026 yılı hedeflerine de yer veriliyor.

2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında tarım destekleri konusunda önemli bilgiler yer aldı. Ana başlıklar halinde bitkisel üretim, hayvancılık, kırsal kalkınma ve diğer destekler için 2026 yılında öngörülen bütçeye yer verilirken mazot, gübre, fark ödemesi ve kaldırılan diğer destekler için bir ödenek ayrılmadığı dikkat çekiyor.

Programa göre 2025 yılında tarımsal destekleme bütçesinin 158,6 milyar lira olarak gerçekleşmesi bekleniyor. Geçen yıl tarımsal desteklemeler için 2025 yılı için öngörülen bütçe 135 milyar liraydı. Ancak zirai don için ödenen 23 milyar 500 milyon liralık ilave destek ile 2025 yılının 158,6 milyar lira ile tamamlanması öngörülüyor.

Tarımsal desteklemeler için 2026 yılında, 2025 yılı başlangıç ödeneğine göre yüzde 24,2 oranında artışla 167,6 milyar lira olarak belirlendi. 2025 yılının gerçekleşmesi beklenen destekleme bütçesine göre ise sadece yüzde 5,7’lik artış yapılmış olacak.

Alan bazlı tarımsal destekler tarih oluyor

Programda yer alan tarımsal desteklerle ilgili tablo incelendiğinde 2024 ve 2025 yılında çiftçilere ödenen mazot desteği, gübre desteği, fındık için alan bazlı destek, 17 ürüne verilen fark ödemesi(prim) desteği ile ilgili olarak 2026 bütçesinde ödenek ayrılmadı.

Buna göre, 2024 yılında toplamda 22 milyar 447 milyon lira olan “Alan Bazlı Tarımsal Destek Ödemeleri”, 2025 yılı için 32 milyar 175 milyon lira olarak gerçekleşmesi bekleniyor. 2026 yılı bütçesinde ise bu başlık altında ayrılan ödenek “0” sıfır olarak yer alıyor.

Mazot ve gübre desteği olmayacak

Bu kapsamda neler var? Mazot desteği için çiftçiye 2024 yılında 14 milyar 829 milyon lira ödendi. 2025 yılında19 milyar 724 milyon lira olan mazot desteği,2026 yılında sıfır olarak tabloda yer aldı. Bundan sonra mazot desteği adı ile bir destek olmayacak. Tarım ve Orman Bakanlığına göre mazot desteği kaldırılmadı, yeni destekleme modelinde mazot ve gübre desteği temel desteğin içerisinde yer alıyor. Bakanlık, ”mazot desteğini kaldırdık” demeye bir anlamda çekindiği için, korktuğu için “kaldırdık” diyemiyor. 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında mazot desteği ve gübre desteğinin karşısında “0” (sıfır) yazıyor.

Gübre desteği de 2026 itibariyle ödenmeyecek. Programa göre, 2024 yılı bütçesinden gübre için çiftçilere 4 milyon 965 milyon lira destek ödemesi yapıldı. Gübre için 2025 yılı bütçesinden 8 milyar 281 milyon lira ödenek ayrıldı. 2026 yılı için ödenek ayrılmadı. Mazot desteğinde olduğu gibi gübre desteğinin de karşısında “0”(sıfır) yazıyor. Gübre desteği adıyla bir destek olmayacak.

Fındıkta alan bazlı destek ayrıcalığı bitti

Fındık ta ilk kez 2009 yılında dekara 150 lira olarak başlatılan alan bazlı destek 16 yıl sonra tamamen kaldırıldı. Fındıkta alan bazlı destek 2009 yılında dekara 150 lira ile başladı. 2010, 2011, 2012 yıllarında artış yapılmadı ve dekar başına 150 lira olarak uygulandı. 2013 yılında 160 liraya, 2014 yılında ise 170 liraya çıkarıldı. Geçen 10 yılda hiç artırılmadı ve hep 170 lira ödendi.. 2024 ürünü fındık için de destek miktarı yine dekar başına 170 lira olarak 2025 yılı bütçesinden ödendi. 2025 ürünü fındıkta alan bazlı destek verilmediği için 2026 yılı bütçesinde fındık için ödenek ayrılmadı.

Fındık için 2024 yılı bütçesinden üreticiye toplamda 844 milyon lira ödenirken, 2025 yılında 901 milyon lira olarak ödendi. 2026 yılında fındıkta alan bazlı destek ödenmeyecek.

Çay budama tazminatında yüzde 11,4 artış olacak

Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan “Kaliteli Çay Yaprağı Temini Amacıyla Budamaya Tabi Tutulan Çaylıklar Nedeniyle Üreticilerin Uğradığı Gelir Kaybının Tazminine İlişkin Karar” kapsamında çay üreticilerine “ Çay Budama Tazminat ve Masrafları” telafi edici ödemeler kapsamında çay üreticisine ödeniyor. Bu kapsamda üreticilere 2024 yılında 1 milyar 610 milyon lira, 2025 yılında 2 milyar 307 milyon lira ödendi. 2026 yılında yüzde 11,4 artışla 2 milyar 584 milyon lira ödenmesi öngörülüyor.

Fark ödemesinin adı var kendisi yok

Tarım ve Orman Bakanlığı planlı üretim modeline geçince destekleme modeli de değiştirildi. Ürün bazlı, kilo başına verilen birçok destek kaldırıldı. Bunun yerine dekar başına ödemeye geçildi. Bu değişiklikle birlikte 17 üründe verilen fark ödemesi, çiftçinin deyimi ile prim ödemesi fiilen kaldırılmadı, destekleme kararnamesinde yer veriliyor. Ancak bu destek artık ödenmiyor. Nitekim, 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında da fark ödemesi için bir ödenek ayrılmadı.

Resmi Gazete’de 29 Ağustos 2024’te yayınlanan ve 2025-2027 dönemini kapsayan desteklerle ilgili kararnamede fark ödemesi ile ilgili şu bilgilere yer verildi: “Öncelikle arz açığı veya planlama kapsamındaki ürünler olmak üzere ilgili üretim yılındaki üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak çiftçilerin, tarım politikaları amaç ve ilkelerine uyumunu kolaylaştırmak, üretimde sürdürülebilirliği sağlamak ve gelir kayıplarını telafi edebilmek amacıyla fark ödemesi desteği verilir. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ve ödeme miktarı Tarım ve Orman Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ayrıca teklif edilir.”

Bunun anlamı; uygun görülürse, ihtiyaç olursa Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Tarım ve Orman bakanlığının teklifi ile fark ödemesi desteği verilebilir. Ancak, zirai don, kuraklık, artan maliyetler, çiftçinin ürettiği ürünün fiyatının artmaması gibi bir çok nedenden dolayı 2025 yılı tarımın en zor yıllarından birisi oldu. Hazine ve maliye Bakanlığı ile Tarım ve Orman bakanlığı bu kadar sıkıntılı bir dönemde bile fark ödemesini gündeme getirmedi. Bu nedenle fark ödemesini kaldırdık dememek için yukarıdaki paragraf kararnameye konuldu denilebilir.

Fark ödemesi desteklerin yüzde 30’unu oluşturuyordu

2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programındaki verilere göre, 2024 yılı bütçesinden 2023 ürünü için 26 milyar 703 milyon liralık fark ödemesi desteği çiftçilere ödendi. 2024 ürünü için 2025 yılında bütçeden 41 milyar 301 milyon lira fark ödemesi yapıldı. 2026 yılı bütçesinde fark ödemesi ile ilgili herhangi bir ödenek ayrılmadı dolayısıyla sıfır olarak görünüyor. Toplam destekler içerisinde yüzde 30 civarında paya sahip fark desteğinin ödenmemesi çiftçiler için büyük kayıp.

Fark ödemesinin olmaması en çok hububat ve bakliyat üreticilerini olumsuz etkileyecek. Hububat ve bakliyat üreticilerine 2024 yılı bütçesinden 21 milyar 485 milyon lira, 2025 yılı bütçesinden 31 milyar 349 milyon lira ödeme yapıldı. 2026’da bu görünmüyor.

Aynı dönemde yaş çay primi olarak çay üreticilerine 2024 yılında 363 milyon lira ödeme yapılırken, 2025 yılında yüzde 619 oranındaki artışla 2025 yılında 2 milyar 614 milyon lira ödendi. 2026 yılı bütçesinde çay primi de sıfır olarak görünüyor.

Arz açığı olan ürünler kapsamında fark ödemesi yapılan ürünler ise şöyle: kütlü pamuk, zeytinyağı, dane zeytin, ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, aspir ve dane mısır. Bu ürünler için 2024 yılında 2023 ürünü için 4 milyar 855 milyon lira fark ödemesi yapılırken, 2024 ürünü için 2025 yılında, önceki yıla göre yüzde 51 artışla 7 milyar 337 milyon lira fark ödemesi desteği ödendi. 2026 yılı bütçesinde arz açığı olan bu ürünlerde fark ödemesi görünmüyor.

Hayvancılık desteklerinde yüzde 31 artış olacak

Hayvancılık destek ödemelerinde yüzde 31 artış öngörülüyor. 2024 yılında toplamda 21 milyar 316 milyon lira olan hayvancılık destekleri 2025 yılında 31 artışla 27 milyar 950 milyon lira oldu. 2026 yılı için öngörülen bütçe yine yüzde 31 artışla 36 milyar 615 milyon lira olacak.

Hayvancılık desteklerinin toplam destekler içerisindeki payı 2024 yılında 23.3 iken 2025 yılında yeni destekleme modeline geçilince toplamdaki payı yüzde 17,6’ya geriledi. 2026 yılında yüzde 21,8 olarak öngörülüyor. Hayvancılığın en sıkıntılı döneminde desteklerin oransal olarak azalması dikkat çekiyor.

Desteklerin yüzde 54’ü bitkisel üretim desteklerinden oluşuyor

Bitkisel üretimde 1 Ocak 2025 itibariyle yürürlüğe giren planlı üretim ve yeni destekleme modeli kapsamında desteklerin yapısı da değişti. Toplam tarım desteklerinin yüzde 54,2’si “bitkisel üretim destekleri” adı altında veriliyor. Bu kapsamda, ilgili ürünler için “bitkisel üretim temel desteği”, “planlı üretim desteği ve “üretimi geliştirme destekleri” olmak üzere 3 ana destek kalemi var. Ayrıca, lisanslı depolarda ürün depolama kira desteği, patates siğili desteği, biyolojik-biyoteknik mücadele desteği ve zirai don destek ödemesini içeriyor. Bitkisel üretim destekleri kapsamında 2026 yılında 90 milyar 889 milyon lira ödeme yapılması öngörülüyor. Bu da toplam tarım desteklerinin yüzde 54,2’si anlamına geliyor.

Kırsal kalkınma destekleri artıyor

Kırsal kalkınma amaçlı tarımsal desteklemenin hem miktarı hem de toplam destekler içerisindeki payı artıyor. Bu başlık altında 2024 yılı bütçesinden 5 milyar 404 milyon lira, 2025’te 10 milyar 200 milyon lira ödenirken 2026 yılı için öngörülen bütçe 14 milyar 200 milyon lira. Toplam destekler içerisindeki payı ise 2024’te yüzde 5,9 iken 2025 yılında 6,4 ve 2026’da yüzde 8,5’a ulaşacak.

Kırsal kalkınma amaçlı bu desteklerdeki bütçe tutarının, 2024 yılında 1 milyar 400 milyon lirası, 2025 yılında 3 milyar lirası ve 2026 yılında 5 milyar lirası Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu hibe karşılığıdır.

İklim krizi tarım sigortaları desteğini artırıyor

Tarım sigortası destekleme hizmetleri başlığı altında 2024 yılında 12 milyar 717 milyon lira olan destek ödemesi 2025’te 19 milyar 200 milyon liraya çıktı. 2026 yılı için öngörülen ise 23 milyar lira.

Diğer tarımsal amaçlı desteklerde yüzde 81,5 azalma var

Sertifikalı tohum üretim, sertifikalı fidan üretim, tarımsal yayın danışmanlık, Çiftçilik Muhasebe Veri Ağı(ÇMVA), Ar,Ge, lisanslı depoculuk, tarımsal sulama elektrik desteği, tarımsal sulama amaçlı su kullanımı hizmet bedeli gibi diğer tarımsal amaçlı desteklerde yüzde 81,5 azalma var. Bu destekler kapsamında 2024 yılında çiftçilere 1 milyar 267 milyon lira destek ödenirken, 2025 yılında bu destek 1 milyar 864 milyon liraya çıktı. 2026 yılında yüzde 81,5 azalma ile 345 milyon liraya düşüyor.

Desteklemelerde yeni uygulamalar

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın hazırladığı 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda tarımsal destekler ve piyasa düzenlemeleri ile ilgili özetle şu değerlendirmeye yer veriliyor:

“Bitkisel üretimde destekler, Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeli çerçevesinde ilçe düzeyinde belirlenen ürün listeleri esas alınarak uygulanmaktadır. Hayvancılıkta verim ve kalitenin artırılmasını amaçlayan çerçevede destekleme çalışmaları yürütülmektedir. Su ürünlerinde ise kayıt dışılığın önlenmesi ve verimliliğin artırılmasına yönelik destekleme uygulamalarına devam edilmektedir.

2025 yılında tarımsal destekleme bütçesinin 158,6 milyar lira olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Destekleme bütçesi 2026 yılında, 2025 yılı başlangıç ödeneğine kıyasla yüzde 24,2 oranında artırılarak 167,6 milyar liraya çıkarılmıştır.( 2025 yılında 158,6 milyar lira gerçekleşirse 2026 yılında desteklerdeki artış oranı yüzde 5,7 olacaktır)

2024 yılında yayımlanan 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararıyla bitkisel üretimde ilk kez üç yıllık ve üretim öncesinde açıklanan destekleme modeli hayata geçirilmiştir.

Destekler sadeleştirildi

Yeni destekleme modelinde tüm destek konuları temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme desteği olmak üzere üç ana başlık altında toplanmış, Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı tüm üreticiler kapsama alınmıştır.

Planlı üretim desteği kapsamında stratejik ürünlerde kendine yeterliliğin temin edilmesi amacıyla bu ürünlerin uygun tarım havzalarında Tarımsal Üretimin Planlanması Kurulu tarafından belirlenen üretim planları çerçevesinde yetiştirilmesi teşvik edilmektedir.

Su kısıtı olan 11 ilin 52 ilçesinde, su tüketimi az olan bazı ürünlere ilave destek verilerek yer altı su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımının sağlanması hedeflenmektedir.

Söz konusu Kararla sertifikalı tohum ve fidan kullanımı ile organik ve iyi tarım uygulamalarını yaygınlaştırmak amacıyla üretimi geliştirme desteği verilmesi hükme bağlanmıştır.

Bunun yanı sıra, öncelikle arz açığı veya planlama kapsamındaki ürünler başta olmak üzere ilgili üretim yılındaki üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak çiftçilere, tarım politikaları amaç ve ilkelerine uyumu kolaylaştırmak, üretimde sürdürülebilirliği sağlamak ve gelir kayıplarını telafi edebilmek amacıyla fark ödemesi desteği verilmesi planlanmaktadır.

14 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararıyla, 2026 yılı için destek katsayı değerleri ve Kararın ekinde yer alan havza ürün deseni listesi güncellenmiştir.

Zirai don desteği 23,6 milyar lira

2025 yılının Şubat, Mart ve Nisan aylarında meydana gelen zirai dondan etkilenen 65 ilde 16 ürün için destekleme ödemesi yapılmasına yönelik usul ve esasları belirleyen 10396 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 14 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Söz konusu Karar kapsamında zirai don nedeniyle zarar gören çiftçilerden tarım sigortası yaptırmamış olanlar ile tarım sigortası bulunmasına rağmen don teminatı içermeyen veya don teminatı mevcut olmakla birlikte 1 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren Devlet Destekli Bitkisel Ürün Sigortası Genel Şartları çerçevesinde tazminat ödemesinden yararlanamayanların zirai don desteğinden yararlandırılması kararlaştırılmıştır. Söz konusu Karar kapsamında tarımsal destekleme bütçesinden çiftçilere 23,6 milyar lira ödeme yapılmıştır.

Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamında sigortası bulunan ve zirai don nedeniyle zarar gören üreticilere toplam 23 milyar TL tutarında hasar tazminatı ödenecektir. Söz konusu ödemelerin Kasım ayı ortası itibarıyla tamamlanması öngörülmektedir.

Hayvancılıkta hedef verimliliği artırmak

Hayvancılık desteklemeleri kapsamında ise yeni modele geçiş 26 Temmuz 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararıyla gerçekleşmiştir. Böylece tarımsal desteklerin planlı üretime uygun olarak verilmesi ve destekleme politikasının uzun dönemli bir çerçevede oluşturulmasına yönelik önemli bir adım atılmıştır. Yeni destek modeliyle hayvancılıkta verimin artırılması, hayvan sağlığının korunması, planlı üretim kapsamında belirlenen havzalar bazında üretimin artırılması, üretici örgütlülüğünün güçlendirilmesi, küçük işletmelerin sürdürülebilirliklerinin sağlanması ile genç ve kadın yetiştiricilerin sektörde faaliyet göstermelerinin teşvik edilmesi amacıyla hayvancılık desteklerinin daha etkin uygulanması hedeflenmektedir.

2024 yılında yayımlanan 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Kararla değiştirilmiştir. Söz konusu değişiklikle hayvancılık destekleme programlarında birim destek tutarları artırılmış, üretici örgütü üyeliği ve kesinti oranlarına ilişkin hükümler güncellenmiş, yerli ırklara yönelik destekler artırılmış ve başvuru ile ödeme süreçlerine dair teknik düzenlemeler yapılmıştır.

Su ürünleri desteği

Yeni modelde su ürünleri desteklemeleri su ürünleri yetiştiriciliği ve su ürünleri avcılığı destekleri olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır. Su ürünleri yetiştiriciliğine verilen destekler dört temel destekleme programı ve dört teknik kriteri dikkate alacak şekilde daha etkin ve sade bir yapıya dönüştürülmüştür. Su ürünleri avcılığı kapsamında ise uzunluğu 12 metrenin altında olan gemilerin sahiplerine verilen destek küçük ölçekli balıkçılık desteği olarak değerlendirmeye alınmış olup boy gruplarına göre verilecek destek tutarları bir önceki yıla göre artırılmıştır. Ayrıca kadın gemi sahiplerine/ortaklarına yüzde 35 daha fazla destekleme ödemesi yapılması öngörülmektedir. Bunun yanında su ürünleri avcılığı desteği kapsamında balon balığı avcılığının desteklenmesine devam edilmektedir.

Desteklerde havza, ürün su kriteri

Tarımsal desteklemelerde etkinliğin sağlanması için desteklerin havza, ürün ve su kısıtı temelinde farklılaştırılarak bunların idare ve kontrolünün alan bazlı yapılmasına, çeşitli kurumlar tarafından uygulanan farklı destek programları arasında tamamlayıcılığın sağlanmasına, üretici veya işletmelerin gelir seviyelerinin desteklerde dikkate alınmasına öncelik verilmektedir.”